Gospodarka odpadami w 2027 roku – co pokazują dane?

Gospodarka odpadami w 2027 roku – co pokazują dane?

Koszty gminnego systemu gospodarki odpadami rosną od kilku lat. Jednocześnie zwiększa się liczba osób objętych systemem oraz ilość odpadów wymagających odbioru i zagospodarowania. Dane pokazują jednak, że koszty rosną szybciej niż sama skala systemu.

W efekcie zwiększa się różnica pomiędzy kosztami a wpływami z opłat. W 2024 r. wynosiła ona około
0,37 mln zł, w 2025 r. około 0,79 mln zł, a na 2026 r. prognozowana jest na poziomie około 1,21 mln zł.

Przy pozostawieniu obecnych stawek w 2027 r. niedobór może wzrosnąć do około 2,5 mln zł.

 

Koszt systemu rośnie, a wraz z nim niedobór

W 2024 r. funkcjonowanie systemu kosztowało około 7,74 mln zł. Rok później było to już 8,87 mln zł,
a na 2026 r. prognozowany jest koszt około 9,58 mln zł. Według kalkulacji na 2027 r. koszt systemu może wynieść około 11,07 mln zł.

Jednocześnie wpływy z opłat nie zwiększają się w tempie pozwalającym pokryć rosnące wydatki. Dlatego z roku na rok zwiększa się różnica pomiędzy kosztami systemu a jego dochodami.

 

Niedobór zwiększa się z około 0,37 mln zł w 2024 r. do prognozowanych 2,5 mln zł w 2027 r. przy pozostawieniu obecnych stawek. Problem finansowania systemu nie pojawia się więc dopiero w 2027 r. Jest wynikiem zmian zachodzących przez kilka lat.

System jest większy – ale koszty rosną jeszcze szybciej

Przy analizie kosztów trzeba uwzględnić również zmianę skali systemu. Część mieszkańców rozliczana jest według liczby osób wykazanych w deklaracji, natomiast w zabudowie wielorodzinnej podstawą naliczenia opłaty jest zużycie wody. Aby porównać skalę systemu w kolejnych latach, dla zabudowy wielorodzinnej zastosowano wskaźnik ekwiwalentny, przyjmując 3 m³ wody na osobę miesięcznie.

W 2024 r. tak obliczona łączna baza systemu wynosiła około 19,1 tys. osób ekwiwalentnych, natomiast w 2027 r. prognozowana jest na poziomie około 20,9 tys. W tym samym czasie masa odpadów zwiększa się z około 8 958 Mg do 10 975 Mg.

 

 

Porównanie pokazuje skalę zmian:

• łączna baza systemu: +9%
• masa odpadów: +23%
• koszt systemu: +43%

Dla porównania obowiązująca stawka od osoby wzrosła pomiędzy 2024 a 2025 r. z 36,00 zł do 37,50 zł, czyli o około 4% i w 2026 r. nie została podwyższona. System rzeczywiście staje się większy i wytwarza więcej odpadów. Wzrost jego skali nie wyjaśnia jednak całego wzrostu wydatków.

Co składa się na koszt systemu?

Zdecydowanie największą część wydatków stanowią odbiór i zagospodarowanie odpadów.
W prognozie na 2027 r. około 10,37 mln zł z 11,07 mln zł, czyli około 94% wszystkich wydatków systemu, przypada właśnie na odbiór i zagospodarowanie odpadów z nieruchomości oraz PSZOK.

Pozostałe koszty to przede wszystkim:

• około 0,21 mln zł – prowadzenie i obsługa PSZOK,
• około 0,32 mln zł – obsługa administracyjna systemu,
• około 0,17 mln zł – pozostałe wydatki, m.in. naprawy, druk, pobór opłat i systemy zarządzania.

W uproszczeniu oznacza to, że z każdych 100 zł wydawanych na system około 94 zł związane jest
z odbiorem i zagospodarowaniem odpadów. Dlatego o całkowitym koszcie w największym stopniu decydują ilość odpadów oraz warunki i ceny usług związanych z ich odbiorem, transportem
i zagospodarowaniem.

 

Odbiór odpadów to również transport

Koszt nie kończy się w momencie opróżnienia pojemnika lub odebrania worka sprzed nieruchomości. Po zebraniu odpady muszą zostać przewiezione do odpowiednich instalacji. W przypadku głównych frakcji odbieranych z nieruchomości oznacza to każdego dnia odbiorowego przejazd obejmujący dojazd pojazdu z bazy na teren gminy, przejazd po rejonie odbioru, transport odpadów do instalacji oraz powrót pojazdu do bazy.

Według informacji przekazanych przez firmę realizującą odbiór odpadów sam objazd rejonu na terenie gminy przyjmowany jest na poziomie około 100 km. Po uwzględnieniu całego cyklu transportowego dla poszczególnych frakcji łączna trasa wynosi przykładowo:

• papier (15 01 01) – około 164 km,
• odpady opakowaniowe zbierane selektywnie (15 01 06) – około 164 km, a w przypadku kierowania do innej instalacji około 201 km,
• szkło (15 01 07) – około 164 km,
• niesegregowane odpady komunalne (20 03 01) – około 201 km,
• bioodpady (20 02 01) – około 497 km.

Szczególnie widoczny jest przykład bioodpadów. W ich przypadku pełna trasa związana z jednym cyklem odbioru i przekazania do instalacji może wynosić niemal 500 km.

Podane wartości nie oznaczają odległości w linii „Serock-instalacja”. Obejmują cały cykl pracy pojazdu: dojazd z bazy, objazd rejonu odbioru, przejazd do instalacji i powrót do bazy.

Każdy taki kilometr oznacza zużycie paliwa, czas pracy kierowcy i załogi, eksploatację pojazdu oraz inne koszty transportowe, które są elementem ceny usługi. Dlatego na koszt systemu wpływa nie tylko cena samego zagospodarowania jednej tony odpadów. Znaczenie mają jednocześnie ilość odpadów, odległość do instalacji, ceny paliw, koszty pracy i transportu oraz cena ich przetworzenia.

 

Coraz większa część kosztów pozostaje bez pokrycia

Skutkiem wzrostu kosztów szybszego niż wzrost wpływów jest coraz większa luka finansowa. W 2024 r. wpływy nie pokrywały około 4,7% kosztów systemu. W 2025 r. było to około 8,9%, a na 2026 r. prognozowane jest około 12,6%. Przy pozostawieniu obecnych stawek w 2027 r. bez pokrycia pozostałoby około 22,6% prognozowanych kosztów systemu.

Na każde 100 zł kosztu systemu bez pokrycia we wpływach pozostawało lub pozostanie około:

• 2024 – 5 zł
• 2025 – 9 zł
• 2026 – 13 zł
• 2027 – 23 zł

To właśnie narastanie tej różnicy jest jednym z podstawowych powodów ponownej kalkulacji finansowania systemu na 2027 r.

 

Rosną również wymagania dotyczące recyklingu

System musi jednocześnie spełniać coraz wyższe wymagania dotyczące przygotowania odpadów komunalnych do ponownego użycia i recyklingu. Wymagany poziom wynosił 45% w 2024 r. i 55% w 2025 r. W 2026 r. wynosi 56%, a w 2027 r. wzrasta do 57%.

Nieosiągnięcie wymaganych poziomów może powodować dodatkowe obciążenia finansowe. Dlatego prawidłowa segregacja, ograniczanie ilości odpadów zmieszanych oraz właściwe zagospodarowanie bioodpadów mają znaczenie nie tylko środowiskowe, ale również ekonomiczne.

 

Co proponowane jest na 2027 rok?

Przy pozostawieniu obecnych stawek – 37,50 zł miesięcznie od osoby oraz 12,50 zł za 1 m³ zużytej wody w nieruchomościach rozliczanych według zużycia wody – prognozowany niedobór systemu w 2027 r. wyniósłby około 2,5 mln zł.

Dlatego przygotowana została propozycja ustalenia stawek na poziomie:

48 zł miesięcznie od osoby oraz 16 zł za 1 m³ zużytej wody w nieruchomościach rozliczanych według zużycia wody. 

Proponowane jest również zachowanie ulgi w wysokości 5 zł miesięcznie od osoby dla właścicieli nieruchomości jednorodzinnych kompostujących bioodpady w przydomowym kompostowniku.

Proponowane stawki zostały skalkulowane w odniesieniu do prognozowanych kosztów funkcjonowania systemu w 2027 r. i przy przyjętych założeniach mają pozwolić na jego zbilansowanie. Są to stawki proponowane. Ostateczną decyzję w sprawie ich wysokości podejmuje Rada Miejska
w Serocku.

 

Sama zmiana stawki nie rozwiązuje problemu na kolejne lata

Zapewnienie finansowania systemu w 2027 r. nie eliminuje ryzyka dalszego wzrostu kosztów. Miasto
i Gmina Serock nie posiada obecnie własnej instalacji pozwalającej zagospodarowywać główne strumienie odpadów komunalnych. Oznacza to zależność nie tylko od cen oferowanych przez zewnętrzne instalacje, ale również od ich lokalizacji.

Jeżeli odpady trzeba przewozić dziesiątki lub setki kilometrów, koszt transportu staje się częścią rachunku płaconego przez cały system. Szczególnie dobrze pokazuje to przykład bioodpadów, dla których według danych wykonawcy pełny cykl transportowy może wynosić około 497 km.

Dlatego zwiększenie wpływu gminy na sposób zagospodarowania odpadów może mieć w przyszłości podwójne znaczenie: pozwalać na większą kontrolę nad ceną samego zagospodarowania, ale również ograniczać odległości i koszty transportu.

Może to obejmować rozwój własnej infrastruktury, współpracę z innymi samorządami albo rozwiązania pozwalające lokalnie lub regionalnie zagospodarowywać wybrane strumienie odpadów.

Szczególnej analizy wymagają bioodpady — zarówno pod kątem ograniczania ich ilości, jak również możliwości ich lokalnego zagospodarowania, np. poprzez kompostowanie, biokompostowanie lub wykorzystanie w instalacjach produkujących biogaz.

Celem powinien być system, w którym gmina ma większy wpływ nie tylko na to, ile płaci za zagospodarowanie odpadów, ale również na to, gdzie odpady trafiają i jak daleko trzeba je transportować.

 

Dane wykorzystane w analizie

Dla osób zainteresowanych szczegółami poniżej przedstawiono dane stanowiące podstawę wykresów i obliczeń.

 

Wskaźnik	2024	2025	zmiana r/r	2026 prog.	zmiana r/r	2027 prog.	zmiana r/r
Osoby – deklaracje od osoby	16 434	17 050	+3,75%	17 710	+3,87%	18 418	+4,00%
Ekwiwalent – zabudowa wielorodzinna	2 715	2 592	−4,55%	2 488	−4,00%	2 488	0%
Łączna baza systemu	19 149	19 642	+2,57%	20 198	+2,83%	20 906	+3,51%
Masa odpadów	8 958 Mg	9 629 Mg	+7,49%	10 268 Mg	+6,64%	10 975 Mg	+6,88%
Odpady/osobę ekwiwalentną	468 kg	490 kg	+4,8%	508 kg	+3,7%	525 kg	+3,3%
Koszt systemu	7,74 mln zł	8,87 mln zł	+14,6%	9,58 mln zł	+8,0%	11,07 mln zł	+15,6%
Wpływy systemu	7,37 mln zł	8,08 mln zł	+9,6%	8,37 mln zł	+3,6%	ok. 8,57 mln zł*	+2,4%
Niedobór	0,37 mln zł	0,79 mln zł	—	1,21 mln zł	—	ok. 2,50 mln zł*	—
Pokrycie kosztów wpływami	95,3%	91,1%	−4,2 p.p.	87,4%	−3,7 p.p.	ok. 77,4%*	−10,0 p.p.
Część kosztów bez pokrycia	4,7%	8,9%	+4,2 p.p.	12,6%	+3,7 p.p.	ok. 22,6%*	+10,0 p.p.
Stawka od osoby	36,00 zł	37,50 zł	+4,17%	37,50 zł	0%	37,50 zł*	0%
Stawka za m³ wody	12,00 zł	12,50 zł	+4,17%	12,50 zł	0%	12,50 zł*	0%
Wymagany poziom recyklingu	45%	55%	+10 p.p.	56%	+1 p.p.	57%	+1 p.p.

* Wartości dla 2027 r. przedstawiają scenariusz przy pozostawieniu dotychczasowych stawek opłat, chyba że wskazano inaczej.

Ekwiwalent mieszkańców nieruchomości rozliczanych według zużycia wody obliczono na potrzeby analizy na podstawie przyjętego wskaźnika 3 m³ wody na osobę miesięcznie. Jest to wskaźnik analityczny służący porównaniu skali systemu i nie stanowi liczby mieszkańców wynikającej z ewidencji ludności. Dane za 2024 i 2025 r. przedstawiają wykonanie systemu. Dane dotyczące 2026 r. obejmują wykonanie dostępne na dzień sporządzenia analizy oraz prognozę do końca roku, natomiast dane na 2027 r. mają charakter szacunkowy i zostały przyjęte na potrzeby prognozy kosztów oraz kalkulacji systemu. Wartości prezentowane w artykule i na grafikach zostały w części zaokrąglone w celu zwiększenia czytelności, dlatego mogą występować niewielkie różnice względem wartości wynikających z danych źródłowych i szczegółowych obliczeń.

Prognozy opierają się na informacjach i założeniach dostępnych na dzień sporządzenia materiału. Rzeczywiste wykonanie może różnić się od przedstawionych wartości m.in. w wyniku zmian ilości i struktury odbieranych odpadów, liczby osób objętych systemem, zużycia wody, poziomu wpłat, cen usług, kosztów transportu i zagospodarowania odpadów, waloryzacji umów oraz innych czynników wpływających na funkcjonowanie systemu. Roczne analizy stanu gospodarki odpadami komunalnymi mogą obejmować szerszy zakres danych sprawozdawczych niż dane wykorzystywane do analizy kosztów usług finansowanych w ramach gminnego systemu.